detalj slike: KRK Art dizajn

OGLED O PRIPOVIJEDANjU RANKA PAVLOVIĆA

(povodom knjige „Zadesna smrt u hotelu PALACE“, Književni ESNAF, Beograd, 2026)

Ilija Šaula

U vremenu u kojem se savremena proza često oslanja na dinamiku fabule, efekat iznenađenja i narativnu ubrzanost, pripovijedanje Ranka Pavlovića djeluje kao povratak jednoj starijoj, ali ne i prevaziđenoj tradiciji. To je proza koja ne nastoji da osvoji čitaoca spektaklom, nego povjerenjem; ne gradi napetost po svaku cijenu, već strpljivo otvara prostor u kojem priča dobija snagu iz sopstvenog unutrašnjeg ritma.

Zbirka „Zadesna smrt u hotelu PALACE“ okuplja priče različite tematike, ali ih povezuje prepoznatljiv pripovjedački glas. Upravo je taj glas jedna od najvažnijih odlika Pavlovićeve proze. On ne nastupa kao tumač svijeta, niti kao autoritet koji čitaocu objašnjava smisao događaja. Naprotiv, njegov pripovjedač djeluje kao svjedok koji pamti i prenosi, ostavljajući čitaocu prostor da sam otkrije dublje značenje ispričanog.

Posebnost Pavlovićevog pripovijedanja leži u načinu na koji spaja stvarno i čudesno. U njegovim pričama granica između svakodnevice, predanja i sna nije oštro povučena. Ono što bi u nekom drugom književnom postupku bilo označeno kao fantastično, ovdje se javlja kao prirodan dio stvarnosti. Zato u priči „Vukovi“ motiv čovjeka koji pronalazi srodstvo sa čoporom nije predstavljen kao neobičnost, već kao logičan ishod svijeta u kojem čovjek još nije izgubio vezu sa prirodom. Čudesno se ne dokazuje i ne objašnjava – ono se prihvata kao mogućnost postojanja.

Sličan postupak prisutan je i u priči „Kadijin hrast“, gdje se istorijsko predanje, kolektivno pamćenje i vizijski doživljaj prepliću u jedinstvenu cjelinu. Pripovjedač ne dovodi u pitanje ono što vidi niti nastoji da racionalizuje neobične pojave. Upravo ta odsutnost sumnje predstavlja jednu od ključnih odlika Pavlovićevog narativnog svijeta. On ne uspostavlja sukob između racionalnog i iracionalnog, već ih prikazuje kao dijelove istog iskustva.

Jedna od najuspjelijih osobina ove proze jeste oslanjanje na usmenu tradiciju. Mnoge priče djeluju kao da su nastale iz narodnog kazivanja, iz dugog lanca prepričavanja u kojem se pojedinačno iskustvo postepeno pretvara u kolektivno pamćenje. U tom smislu zanimljiva je priča „Čekač“, čija kompozicija podsjeća na savremenu legendu. Lik čovjeka koji godinama čeka svoj autobus postepeno prestaje da pripada samom sebi i postaje dio priče koju građani prepričavaju. Na taj način Pavlović pokazuje kako nastaje mit unutar svakodnevice i kako zajednica od pojedinačne sudbine stvara simbol.

Sličan mehanizam prisutan je i u priči „Dva galeba“. Polazeći od jednostavne priče o roditeljskom čekanju, Pavlović postepeno gradi simboličku ravan koja na kraju nadilazi konkretan događaj. Preobražaj starih supružnika u galebove nije predstavljen kao fantastičan obrt već kao prirodan nastavak njihove višedecenijske vjernosti i nade. Upravo u takvim trenucima njegova proza dostiže snažan poetski naboj, ostajući istovremeno čvrsto oslonjena na pripovjedačku logiku.

Posebnu pažnju zaslužuje i Pavlovićev jezik. On je čist, precizan i lišen nepotrebne retorike. Rečenice su mirne, ali nose snažan narativni naboj. U njima nema stilske razmetljivosti, ali ima osjećaja za ritam, mjeru i zvučnost. Zato njegova proza djeluje pristupačno, a istovremeno ostaje slojevita i otvorena za različita tumačenja.

U priči „Gusle bez gudala“ posebno dolazi do izražaja sposobnost autora da čudesno predstavi kao nešto što prirodno pripada svijetu priče. Slika javora iz čije se „rodnice“ rađaju gusle nije samo poetska metafora već dio jedne šire predstave o organskom jedinstvu čovjeka, prirode i umjetnosti. Upravo takvi motivi otkrivaju duboku vezu Pavlovićevog pripovijedanja sa narodnom imaginacijom i arhetipskim slojevima kulture.

Ono što ovu knjigu izdvaja nije samo raznovrsnost tema već dosljednost pripovjedačkog postupka. Bez obzira da li govori o usamljenicima, seoskim legendama, porodičnim sudbinama ili istorijskim sjenkama, Pavlović ostaje vjeran istoj poetici: svijet se ne objašnjava nego se kazuje, a istina se ne nalazi u pouci već u samom činu pripovijedanja.

Zato se vrijednost ove knjige ne iscrpljuje u sadržaju pojedinačnih priča. Ona se prije svega nalazi u načinu na koji su te priče ispričane. Ranko Pavlović pripada krugu pisaca koji i dalje vjeruju u snagu kazivanja, u pamćenje kao temelj literature i u riječ koja nije samo sredstvo izražavanja nego i prostor u kojem se čuva ljudsko iskustvo. Upravo zato njegove priče ostavljaju utisak da su istovremeno i savremene i drevne, lične i kolektivne, stvarne i legendarne.

U tome je i najveća vrijednost knjige „Zadesna smrt u hotelu PALACE“ – ona podsjeća da dobra priča ne nastaje iz želje da se čitalac zadivi, već iz sposobnosti da mu se otvori jedan dublji, tiši i trajniji doživljaj svijeta.

PODELITE OVAJ TEKST NA: