detalj slike: KRK Art dizajn

PREPOZNAVANjE UMETNOSTI (1)

Dr SIMO JELAČA

KINESKA UMETNOST

Umetnost Kine jedna je od najstarijih na svetu. Prva otkrića umetničkih predmeta potiču iz predela u slivu žute reke, gde su otkriveni predmeti terakote, za vreme vladavine prvih dinastija Kine (1650-1027 p.n.e.). Posude od bronze sa likovima čudovišta, koja su imala vrhu da oteruju zle duhove, kao i predmeti od žada, magijsko-verskog značaja, nastajali su posle nastanka terakote. Ljudske figure nastale su u doba dinastije Han (206 p.n.e. do 220 n.e.). Prve ljudske figure bile su likovi vladara, dvorskih dama i aristokratije. Od dinastije Tang (618-907) počinju likovi careva, dostojanstvenika, roditelja, dece i prirode. Dinastija Ming (1368-1644) podigla je pogled Kine, od kada su posude od bele keramike slike u kobaltno-plavom. I poslednju dinastiju Čing (1644-1911) obeležava izrada keramičkih predmeta i nadaleko čuvanog porcelana. Veliki Kineski zid sa osmatračnicama najpoznatiji je objekat u celokupnom kineskom građevinarstvu. Početak je u trećem mileniju (p.n.e.), pa je proizveden do sadašnjeg veka, dostižući dužinu do oko 6500 km.

Arhitektura

U XII veku Kinezi su pisali u redovima, odozgo na dole, i s’desna na levo, a pismo im se nije bitnije menjalo. Arhitektura nije dovoljno sačuvana, pošto su materijali građevina kratko trajali, pa se uglavnom koristilo drvo. Porodične kuće pretažno su bile ograđene, a u dvorištima su Kinezi gajili cveće. Osnove zgrada bile su kružne, a zidovi od nabijene zemlje. Grobnice su im bile okrenute ka jugu. Kasnije je korišten kamen za gradnju, a potom beton. Čuvene su kineske pagode. Sa pojavom Budizma, hramovi su zauzimali centralno mesto u građevinarstvu. Od čuvenih objekata jedna je Velika divlja guska u Sijanu, visoka 60 m. U vreme dinastije Ming građene su mnogobrojne karakteristične kineske građevine. Ulice u gradovima građene su u smeru sever-jug. Grobnice vladara zauzimale su ogromne komplekse. Najveće su grobnice dinastija Ming i Čing u Pekingu. Poznat je i Letnji dvorac blizu Pekinga. Od poznatijih kineskih građevina pominju se Veliki kineski zid; Zabranjeni grad; Pagoda velike kineske guske; i Letnji dvorac. Karakteristični su kineski uvrnuti krovovi, koji stite zidove od kiše, i dvostruki krovovi, simbolični su na ulazima u carske grobnice.

Skulpture

U Kini je veoma značajno vajarstvo. Istraživanja dosežu do XII veka (p.n.e.), kada su nađene mermerne skulpture životinja i ljudskih figura. Nađene su i drvene figure iz perioda IV do III veka (p.n.e.). U doba dinastije Han nađene su figure od pečene zemlje. Vajarska dela pretežno su nađena u grobnicama. Često su motivi uklesani u kamenu, i to su pretežno figure budističke kulture. Kina ima brojne manastire u pećinama, sa kipovima Bude uklesanim u kamenu. To su kineska svetilišta. Upečatljiv primerak je skulptura Lohani (Budini učenici). Kinesko vajarstvo održalo se u vreme dinastija Ming i Čing u kipovima od žada, tirkiza, slonovače i drveta.

Slikarstvo

Prvi tragovi kineskog slikarstva uočavaju se na predmetima od terakote, ostvarivani slikanjem kičicom u boji. Najčešće su crvene i crne boje. Paralelno se razvijala i kaligrafija, slična egipatskim hijeroglifima. Prvo kineski slikarstvo je tzv. ‘’Figurativno slikarstvo’’, na kome su likovi prikazani jedan iza drugoga, na koji način se uočava dubina. Bogata odeća na slikama otkriva društveni položaj osobe. U Kini je negovano slikarstvo predela i dvorskih dama. Dosta je slikano cveće. Od poznatijih slikara navodi se Čao Meng Fu (1254-1322), koji je rado slikao konje. On je poznat kao kaligrafista i po pejsažima. U Kini su nenadmašne slike cveća i ptica. Tu su se istakli slikari Sung (XII vek) i Mu Či (XIII vek). Često su slikane i lepeze.

Primenjena umetnost

Sa pojavom dinastije Šang (treći milenijum p.n.e.) dekoracija dobija značajno mesto u životu ljudi. Oslikovanje cveća i životinja na vazama utiče je stepskih naroda koji su često padali u Kinu. Mnogo strogi uticaj imali su Budisti. Na sudu su stavljene glazure preko slika. To je doba početka proizvodnje porcelana iz mešane gline i kaolina sa drugim mineralima, koji je pečen na visokim temperaturama. Zatim je premazan, oslikavan ili reljefast. Glaziranje je stiglo do vremena dinastije Tang. Osnovne boje ovoga razdoblja su oker-žuta, zelena i plava. Remek delima smatra se i preslikovanje malih čaša. U vreme dinastije Juan unapređena je tehnika pečenja. Tanjiri sa cvetnim ukrasima, iz perioda Van Li (1573.1620) su lepi primeri belo-plavog porcelana. To je klasična umetnost iz perioda Sung. Porculanski predmeti uglavnm su bili ružičasti, zeleni i crni. Zadivljuju kvalitetom materijala i crteža. Poznati su širim sveta i radovi od žada, pravili su biseri umetnosti. Žad, koji Kinezi uvoze iz Turkmenistana, veoma je čvrst kamen, zelene boje, od nežne do tamne nijanse, smatra se luksuznom robom i veoma je skup. U Kini se takođe prave i čančići, vaze i kutije od drveta Rhus, koje je veoma ocenjeno, ima čvrstu i glatku strukturu. U novije vreme veoma se izvozi na Zapad.

PODELITE OVAJ TEKST NA: