detalj slike: KRK Art dizajn

ISLAND - MALA ZEMLjA VELIKOG BLAGOSTANjA

SIMO JELAČA

Republika Island (Iceland), zemlja nordijske nacionalnosti, locirana na krajnjem severu u Atlantskom okeanu, nedaleko od Arktika, istočno od Grenlanda, između Severno-američkog i Evropsko-azijskog tektonskog pojasa. Među evropskim zemljama ima najviše glečera.

Islanđani i turisti plivaju u toplim jezerima tokom cele godine

Karakteristike zemlje

Veličina Islanda iznosi 103.125 km2. Isključivo je ostrvska zemlja, okružena Grenlandskim morem i severnim Atlantikom. Najsevernija tačka Islanda je 660 32’ 3’’, najjužnija 630 23’ 6’’, istočna 130 29’ 6’’ i zapadna 240 32’ 1’’. U okolini glavnog ostrva Island ima još 36 manjih ostrva. Obale Islanda su veoma razuđene, sa mnogo zaliva, od kojih su mnogi fjordovi. Visinske kote variraju od 0 do 2110 m. Obradivog zemljišta je relativno malo. Geografski, Island ima nekoliko regiona: Capitol Region, South Peninsula, West, Westfjords, Northwest, Northeast, East and South. 20% zemljišta koristi se za ispaše stoke, a od 1950 godine država sprovodi program obnove šuma, koje prekrivaju 30-40% celokupnog ostrva. U šumama je dosta zastupljena breza. Island ima tri nacionalna parka. Glečeri prekrivaju oko 10% zemlje, a dobar deo nalazi se pod tundrom.

Klima ostrvske zemlje Islanda pod uticajem je severo-atlantskih struja, koje uslovljavaju prohladna leta i vetrovite zime. Otuda, je prosečna temperatura u Reykjavik-u u Julu 120 S, a u Januaru 10 S. Region između Euro-azian plate i Atlantika obuhvata oko 10.000 km2, koji je pod čestim uticajem tektonskih poremećaja, zemljotresa i vulkanskih aktivnosti. Island ima mnogo izvora toplih voda, gejsera, od kojih neki stanovnici dobijaju toplu vodu, grejanje i električnu energiju. Gejseri su interesantni za turiste, a koriste se i u poljoprivredi za zagrevanje toplih aleja.

O stanovništvu

Naseljenija mesta locirana su uz obale, i to više na jugu zemlje. Južno poluostrvo Reykjanes Peninsula ima dosta izvora toplih voda. Glavni grad Islanda je Reykjavik, i to im je najnaseljeniji grad, sa oko 123.000 stanovnika, a sa bližom okolinom ima oko 216.000. Reykjavik se prostire na oko 273 km2. Brojno stanje ukupnog Islanda dostiglo je oko 400.000 stanovnika.

Po uređenju Island spada u grupu skandinavskih demokratskih zemalja, veoma modernog oblika. Oni nastoje da očuvaju svoje tradicije , običaje i jezik. Jezik Islanda je pretežno Old Norse, koji se govori i u Norveškoj. U poslednje vreme jezik u Islandu postaje takozvani Icelandic sagas. Populacija u Islandu je dosta homogena, oko 80% stanovništva je nordijskog porekla, koje je vremenski doseljavalo iz Norveške, Škotske i Irske, i svi su keltskog porekla. Od imigranata ima Poljaka, a i drugih Evropljana, među kojima i manji broj Srba. Ovi su većinom doseljavali radi zapošljavanja u domenima kompjuterizacije.

Religija u Islandu dominantno je luteranska i više od dve-trećine stanovništva su Evangelical lutherans. Religijske službe su po slobodnoj volji.

Privreda

Privreda Islanda najviše bazira na ulovu ribe i njenoj preradi u proizvode, pretežno namenjene izvozu. Većina privrednih delatnosti su u privatnim rukama. Državne službe su najviše zastupljene u bankarstvu. Država je u stalnom nastojanju da održi potpunu zaposlenost stanovništva i životni standard, koji je na nivou evropskih zemalja. GDP im je na nivou oko 4%, što je sasvim dobro.

U poljoprivredi radi svega oko 5% aktivnog stanovništva. Veliki broj ih gaji ovce, u mnogome na ispašama, i bave se proizvodnjom mlečnih proizvoda. Oko jedna petina zemljišta je obradiva, za poljoprivredne kulture. U celini, Island proizvodi dovoljno hrane za ishranu sopstvenog stanovništva. Ribarstvom se bavi stanovništvo koje živi u priobalnim regionima. Riblji proizvodi pretežno se izvoze u zemlje Evropske Unije. U domenima ribljih proizvoda najviše su zastupljene vrste ribe Cod i Capelin.

Energija koju stanovništvo Islanda pretežno koristi dobija se iz hidrocentrala na rečnom vodopadima, a delimično i iz toplotnih vodenih izvora. Iz geotermalnih izvora proizvodi se oko šest gigavata električne energije. Zemlja nastoji da potpuno eleminiše upotrebu nafte.

Island proizvodi aluminijum, koji je pretežno namenjen izvozu. Od ostalih izvoznih proizvoda dosta se proizvodi ferosilicijum i diatomejska zemlja, koja se koristi za filtriranje. Značajniji izvozni proizvodi su takođe oprema za ribarsku industriju, cement, đubrivo, kompjuteri, odeće i knjige.

Preko polovina ukupnog islandskog izvoza i uvoza obavlja se sa zemljama Evropske Unije. Iz Amerike uvoze oko 10% i nešto od preostalog sveta. Ukupna trgovinska razmena dostiže iznose od oko 4 biliona dolara godišnje. Island je članica European Free Trade Association (EFTA).

Turizam

Broj turista koji posećuju Island u stalnom je porastu i već dostiže brojnost njihovog stanovništva. Samo iz Amerike ih dolazi preko 325.000 godišnje. A prihodi iz turizma dostižu čak preko 4 biliona dolara, što iznosi preko 8,5% od ukupnog prihoda privrede. Međunarodni saobraćaj najviše se odvija sa Kanadom, iz Toronta, Montreala, Vankuvera i Edmontona, mada to nisu redovno uspostavljene avio-linije, već po potrebi. Veoma popularno mesto posetiocima je Reynisfjara, gde su plaže sa crnim peskom i veliki atlantski talasi. A kako je Island zemlja mnogih kontrasta interesantne su posete glečerima, gejserima, vulkanima i uživanje u tamnim noćima, posmatrajući Northern lights.

Državno uređenje

Island je ustavotvorna Republika, višepartijskog sistema i parlamentarne demokratije. Glavnu vlast u Republici ima Predsednik Republike, koji se bira svake četvrte godine. On po završetku parlamentarnih izbora postavlja Predsednika vlade, kao vođu pobedničke partije a ovaj postavlja ministre. I njegov mandat traje, takođe, četiri godine. Island je članica Ujedinjenih nacija od 1946 godine i svoju spoljnu politiku bazira prema pravilima i prema povelji te organizacije. Po potrebi daju svoje doprinose zemljama u kojima se povremeno dešavaju prirodne nepogode i/ili nepoželjni sukobi.

Školski sistem

Obrazovni sistem u Islandu sastoji se od četiri nivoa: osnovno obrazovanje, srednji školski sistem, više škole i visoko univerzitetsko obrazovanje. Svi nivoi obrazovanja finansirani su od strane države. Čak je i na univerzitetima studiranje studentima još uvek besplatno. Svoj deci starosti 6 do 16 godina, školovanje je obavezno, a svi bez obzira na materijalno stanje, pol, mesto stanovanja, religiju i eventualnu hendikepiranost, imaju jednaka prava u sistemu obrazovanja. Roditelji plaćaju samo za specijalna obrazovanja u domenima raznih igara i izuzetnih specijalnosti. Mnogobrojno građanstvo, pored svoga jezika govori engleski i druge jezike.

Sport

U Islandu su zastupljeni mnogobrojni sportovi, pre svega: fudbal (evropski), rukomet, odbojka, atletske discipline, košarka, tenis, skijanje, hokej, klizanje, plivanje, vaterpolo, golf, šah, pa čak i konjičke discipline. Najistaknutiji rezultati su u domenima fudbala i rukometa. Na olimpijskim igrama 2008 godine u Pekingu osvojili su srebrenu medalju u rukometu.

Kultura

Island ima nekoliko istaknutih pisaca, neki veoma velikog svetskog priznanja i otuda im je istaknuta oblast književnog izdavaštva. Među istaknutim piscima spominju se: Alnardur, Irsa, Einar Mar, Audur Ava i Sjon. Haldor Laksnes (Halldor Laxness) dobitnikm je Nobelove nagrade za književnost 1955 godine.

Posebne interesantnosti Islanda

Pošto je potpuno okružen atlantskim vodama, Island se ne graniči ni sa jednom drugom zemljom, prema tome isključene su im mogućnosti pograničnih sporova, što je posebna srećna okolnost. Blago njima! Na Islandu nema komaraca. Naučnici tvrde da je to isključivo zbog specifičnog vremena.

A što se tiče diplomatskih odnosa između Srbije i Islanda, Ambasador Republike Srbije u Kraljevini Norveškoj akreditovan je u Islandu na nerezidencijalnoj osnovi, sa sedištem u Oslu. Ukupna trgovinska razmena između dve zemlje godišnje iznosi svega oko 3,6 miliona Eura.

PODELITE OVAJ TEKST NA: